Một doanh nghiệp mua ERP.

Một ngân hàng cho khách hàng mở tài khoản trên điện thoại.

Một bệnh viện chuyển hồ sơ bệnh án từ giấy sang hệ thống điện tử.

Một nhà máy dùng cảm biến để theo dõi dây chuyền theo thời gian thực.

Một cơ quan cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Một doanh nghiệp dùng AI để hỗ trợ nhân viên chăm sóc khách hàng.

Tất cả đều liên quan đến công nghệ số. Nhưng liệu tất cả đã là “chuyển đổi số”?

Chưa chắc.

Đây là điểm đầu tiên cần làm rõ.

Chuyển đổi số không bắt đầu từ việc doanh nghiệp mua công nghệ gì. Nó bắt đầu từ câu hỏi: doanh nghiệp, tổ chức hoặc nền kinh tế đang tạo ra giá trị và vận hành như thế nào — và có thể làm tốt hơn như thế nào nhờ dữ liệu và công nghệ.

Đó cũng là cách tiếp cận được đặt làm nền tảng cho series này: không xem chuyển đổi số đơn thuần là một chủ đề công nghệ, mà là quá trình thay đổi cách dữ liệu, con người, công nghệ, hạ tầng, tổ chức và mô hình kinh doanh kết hợp để tạo ra giá trị.

1. Trước hết, “chuyển đổi số” thực sự là gì?

Một cách đơn giản:

Chuyển đổi số là quá trình sử dụng dữ liệu và công nghệ số để thay đổi đáng kể cách một tổ chức vận hành, ra quyết định, cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ và tạo ra giá trị.

OECD phân biệt ba tầng khái niệm có liên quan:

• Digitisation: chuyển dữ liệu hoặc thông tin từ dạng tương tự sang dạng máy có thể đọc được.
• Digitalisation: sử dụng công nghệ số, dữ liệu và sự kết nối giữa chúng để thay đổi hoặc tạo ra các hoạt động mới.
• Digital transformation: những thay đổi rộng hơn mà quá trình digitalisation tạo ra đối với nền kinh tế và xã hội.

Nói đơn giản hơn:

Số hóa biến thông tin thành dữ liệu.

Công nghệ số hóa cách làm việc.

Chuyển đổi số thay đổi cách tổ chức tạo ra giá trị.

Ba khái niệm này liên quan chặt chẽ, nhưng không đồng nghĩa với nhau.

2. Số hóa, tin học hóa và chuyển đổi số: khác nhau ở đâu?

Đây là một trong những điểm người mới thường nhầm nhất.

Cấp độ 1 — Số hóa

Một công ty trước đây lưu hợp đồng bằng giấy.

Bây giờ họ scan thành PDF và lưu trên máy tính.

Đó là số hóa thông tin.

Thông tin đã chuyển từ vật lý sang dạng số.

Nhưng quy trình có thể vẫn hoàn toàn giống trước đây.

Cấp độ 2 — Tin học hóa / ứng dụng công nghệ

Doanh nghiệp bắt đầu sử dụng:

• ERP;
• CRM;
• phần mềm kế toán;
• phần mềm quản lý nhân sự;
• cloud;
• hệ thống quản lý sản xuất.

Công việc trở nên nhanh hơn, có hệ thống hơn.

Nhưng nếu mỗi hệ thống hoạt động riêng biệt, dữ liệu không kết nối và cách ra quyết định không thay đổi đáng kể, thì vẫn chưa chắc đã đạt tới chuyển đổi số thực sự.

Cấp độ 3 — Chuyển đổi số

Doanh nghiệp bắt đầu thiết kế lại cách vận hành dựa trên:

Dữ liệu → Công nghệ → Quy trình → Con người → Quyết định → Giá trị

Ví dụ:

Thay vì chỉ lưu dữ liệu khách hàng trong CRM, doanh nghiệp kết nối dữ liệu bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng và hành vi khách hàng.

Dữ liệu được phân tích.

Hệ thống phát hiện xu hướng.

Nhân viên nhận được thông tin đúng thời điểm.

Doanh nghiệp thay đổi cách bán hàng.

Mô hình dịch vụ có thể thay đổi.

Đây mới là lúc công nghệ bắt đầu tạo ra sự thay đổi ở cấp độ hệ thống.

3. Vì vậy, mua phần mềm chưa phải là chuyển đổi số

Đây có lẽ là hiểu lầm phổ biến nhất.

Một doanh nghiệp có thể có:

ERP + CRM + Cloud + AI + Dashboard + Mobile App

nhưng vẫn vận hành kém hiệu quả.

Tại sao?

Vì vấn đề không nằm ở số lượng phần mềm.

Có thể:

• dữ liệu không kết nối;
• quy trình vẫn thủ công;
• nhân viên không sử dụng hệ thống;
• lãnh đạo không sử dụng dữ liệu để ra quyết định;
• hệ thống mới chỉ thay thế giấy tờ;
• KPI không thay đổi;
• mô hình kinh doanh không thay đổi.

Nói cách khác:

Công nghệ có thể số hóa một quy trình kém. Nó không tự động làm cho quy trình đó trở nên tốt hơn.

Một quy trình kém hiệu quả khi được đưa lên phần mềm vẫn có thể trở thành một quy trình kém hiệu quả nhưng chạy trên phần mềm.

Đó là lý do framework của series đặt People – Process – Data – Technology – Infrastructure cùng trong một hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào công nghệ.

4. Chuyển đổi số thực chất là thay đổi hệ thống

Hãy nhìn một doanh nghiệp theo cách đơn giản:

NGƯỜI  + QUY TRÌNH  +  DỮ LIỆU  + CÔNG NGHỆ  + HẠ TẦNG  →  CHUYỂN ĐỔI SỐ  →  GIÁ TRỊ

Nếu chỉ thay đổi Công nghệ, phần còn lại có thể không thay đổi.

Nhưng khi công nghệ làm thay đổi:

• cách nhân viên làm việc;
• cách dữ liệu được tạo ra;
• cách thông tin được chia sẻ;
• cách lãnh đạo ra quyết định;
• cách doanh nghiệp phục vụ khách hàng;
• cách sản phẩm được thiết kế;
• cách doanh thu được tạo ra;

thì tác động bắt đầu vượt ra ngoài phạm vi của một phần mềm.

Đó là chuyển đổi số.

5. Những “mảnh ghép” tạo nên chuyển đổi số

Chuyển đổi số không phải một công nghệ duy nhất.

Nó là một hệ sinh thái.

Data — Dữ liệu

Dữ liệu là nguyên liệu đầu vào.

Doanh nghiệp có thể có dữ liệu về:

• khách hàng;
• sản phẩm;
• giao dịch;
• vận hành;
• thị trường;
• tài chính;
• thiết bị.

Nhưng có dữ liệu không đồng nghĩa có giá trị.

Dữ liệu phải được:

thu thập → chuẩn hóa → quản trị → phân tích → chuyển thành quyết định → hành động.

Cloud — Điện toán đám mây

Cloud cho phép doanh nghiệp sử dụng năng lực tính toán, lưu trữ và các dịch vụ công nghệ linh hoạt hơn thay vì phải tự xây dựng toàn bộ hạ tầng vật lý.

Nhưng cloud cũng chỉ là hạ tầng hỗ trợ.

Không phải cứ chuyển lên cloud là doanh nghiệp đã chuyển đổi số.

AI — Trí tuệ nhân tạo

AI có thể:

• phân tích;
• dự báo;
• tự động hóa;
• tạo nội dung;
• hỗ trợ quyết định;
• cá nhân hóa dịch vụ.

Nhưng AI không thay thế toàn bộ quá trình chuyển đổi số.

AI có thể là một động cơ rất mạnh bên trong hệ thống số; nó không phải toàn bộ chiếc xe.

API và Integration — Kết nối hệ thống

Đây là phần thường bị đánh giá thấp.

Một doanh nghiệp có thể sở hữu rất nhiều hệ thống nhưng nếu chúng không “nói chuyện” được với nhau, dữ liệu bị chia cắt thành các silo.

Vì vậy:

Integration đôi khi quan trọng hơn việc mua thêm một phần mềm mới.

Cybersecurity — An toàn và an ninh số

Khi dữ liệu và hoạt động chuyển lên môi trường số, rủi ro cũng thay đổi.

Một hệ thống số phải đồng thời giải quyết:

• quyền truy cập;
• bảo vệ dữ liệu;
• an toàn hệ thống;
• quản trị rủi ro;
• khả năng phục hồi.

Digital transformation mà không có trust và security thì khó có thể scale bền vững.

6. Nhưng chuyển đổi số còn có một lớp thường bị bỏ quên: Cơ sở hạ tầng vật chất

Đây là một góc nhìn đặc biệt quan trọng.

Người ta thường hình dung nền kinh tế số là:

Ứng dụng → Đám mây → AI → Dữ liệu.

Nhưng phía dưới nó là một thế giới vật lý:

Dữ liệu → Tính toán → Trung tâm dữ liệu → Điện → Làm mát → Mạng → Vốn

AI cần năng lực tính toán.

Năng lực tính toán cần data center.

Data center cần điện, làm mát, mạng và vốn.

Mạng cần hạ tầng viễn thông.

Tất cả cần con người, đất đai, xây dựng, vận hành và chuỗi cung ứng.

Vì vậy, nền kinh tế số không hoàn toàn “phi vật chất”.

Ngược lại:

Càng nhiều hoạt động chuyển lên môi trường số, nhu cầu đối với một số lớp hạ tầng vật lý có thể càng lớn.

Đây chính là “infrastructure paradox” được đặt ra trong kiến trúc của series: digital phát triển không làm physical infrastructure biến mất; trong nhiều trường hợp, nó làm nhu cầu đối với hạ tầng đó tăng lên.

7. Tại sao chuyển đổi số xuất hiện mạnh vào thời điểm này?

Không phải vì một công nghệ đơn lẻ.

Mà vì nhiều công nghệ đã hội tụ.

Internet + Di động + Đám mây + Dữ liệu + Kết nối + AI + Tự động hóa + Hạ tầng số → CÁC NĂNG LỰC SỐ MỚI

Khi những thành phần này kết hợp với nhau, doanh nghiệp có thể làm những việc trước đây rất khó hoặc rất tốn kém:

• xử lý dữ liệu theo thời gian gần thực;
• phục vụ khách hàng từ xa;
• tự động hóa một phần quy trình;
• phân tích hành vi;
• dự báo nhu cầu;
• kết nối nhiều hệ thống;
• mở rộng dịch vụ nhanh hơn.

OECD cũng xem tác động của công nghệ số và dữ liệu lên các hoạt động hiện hữu và hoạt động mới là trung tâm của digital transformation, đồng thời nhấn mạnh rằng quá trình này đang tác động tới nhiều ngành chứ không chỉ ngành công nghệ.

8. Chuyển đổi số không chỉ dành cho doanh nghiệp công nghệ

Một ngân hàng chuyển đổi cách khách hàng mở tài khoản.

Một bệnh viện xây dựng hệ thống dữ liệu bệnh nhân.

Một nhà máy kết nối máy móc với hệ thống quản lý.

Một doanh nghiệp nông nghiệp sử dụng dữ liệu để theo dõi sản xuất.

Một trường học sử dụng nền tảng số để quản lý và cung cấp dịch vụ.

Một cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ trực tuyến.

Các hoạt động này thuộc những ngành hoàn toàn khác nhau.

Nhưng đều có một điểm chung:

Công nghệ đang thay đổi cách giá trị được tạo ra và cung cấp.

Đó cũng là lý do Chương trình Chuyển đổi số quốc gia của Việt Nam không giới hạn câu chuyện trong ngành công nghệ. Quyết định 749/QĐ-TTg đặt mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động quản lý của Chính phủ, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và phương thức sống, làm việc của người dân, hướng tới một quốc gia số vào năm 2030.

9. NHỮNG GÌ MÀ MỌI NGƯỜI THƯỜNG HIỂU SAI

5 hiểu lầm phổ biến về chuyển đổi số

01 — “Có website là đã chuyển đổi số.”

Không.

Website có thể chỉ là một kênh thông tin.

Câu hỏi quan trọng hơn là:

Website đó có thay đổi cách doanh nghiệp tạo doanh thu, phục vụ khách hàng hoặc vận hành hay không?

02 — “Mua ERP là chuyển đổi số.”

Không nhất thiết.

ERP là một công cụ.

Transformation xảy ra khi hệ thống đó thực sự thay đổi cách doanh nghiệp quản trị và vận hành.

03 — “AI chính là chuyển đổi số.”

Không.

AI là một công nghệ có khả năng tạo ra bước nhảy lớn trong năng lực xử lý thông tin và tự động hóa.

Nhưng AI vẫn cần:

Dữ liệu + Cơ sở hạ tầng + Quy trình + Con người + Quản trị.

04 — “Càng nhiều công nghệ càng tốt.”

Không.

Công nghệ phải giải quyết một vấn đề kinh doanh hoặc xã hội cụ thể.

Công nghệ nhiều hơn ≠ chuyển đổi nhiều hơn.

05 — “Chuyển đổi số là dự án của phòng IT.”

Đây là hiểu lầm có thể gây hậu quả lớn.

IT có thể xây dựng hoặc vận hành nền tảng.

Nhưng chuyển đổi số liên quan đến:

CEO → Hoạt động → Tài chính → Nhân sự → Bán hàng → Khách hàng → Công nghệ.

Nó là một vấn đề quản trị và chiến lược, không chỉ là vấn đề IT.

10. NHỮNG GÌ CÁC CHUYÊN GIA KINH NGHIỆM XEM XÉT

Khi một chuyên gia đánh giá một chương trình chuyển đổi số, họ thường không bắt đầu bằng câu:

“Doanh nghiệp đang dùng công nghệ gì?”

Họ sẽ hỏi:

1. Chúng ta đang giải quyết vấn đề gì?

Đang giải quyết vấn đề gì?

2. Có những thay đổi gì trong quy trình?

Quy trình nào thực sự thay đổi?

3. Điều gì xảy ra với năng suất?

Năng suất có tăng không?

4. Điều gì xảy ra với việc ra quyết định?

Quyết định có nhanh hơn và chính xác hơn không?

5. Có thể mở rộng không?

Mô hình có thể mở rộng hay chỉ hoạt động tốt trong một quy mô nhỏ?

Đây là khác biệt giữa việc áp dụng công nghệ và chuyển đổi doanh nghiệp.

11. Một ví dụ đơn giản: từ cửa hàng truyền thống đến doanh nghiệp dựa trên dữ liệu

Hãy hình dung một doanh nghiệp bán lẻ.

Trước đây:

Khách hàng mua hàng.

Nhân viên ghi nhận giao dịch.

Dữ liệu nằm trong sổ hoặc từng hệ thống riêng.

Chủ doanh nghiệp dựa nhiều vào kinh nghiệm.

Giai đoạn số hóa:

Giao dịch được đưa lên phần mềm.

Hóa đơn điện tử.

Thông tin khách hàng được lưu trữ.

Giai đoạn tích hợp:

POS kết nối CRM.

CRM kết nối marketing.

Dữ liệu bán hàng kết nối kho.

Giai đoạn phân tích:

Doanh nghiệp biết:

• khách hàng nào mua gì;
• thời điểm nào nhu cầu tăng;
• sản phẩm nào có xu hướng giảm;
• tồn kho ở đâu;
• khách hàng nào có khả năng quay lại.

Giai đoạn chuyển đổi:

Doanh nghiệp bắt đầu thiết kế lại:

• chiến lược sản phẩm;
• marketing;
• tồn kho;
• chăm sóc khách hàng;
• mô hình doanh thu.

Điểm cuối cùng không phải là “doanh nghiệp có phần mềm”.

Điểm cuối cùng là:

Doanh nghiệp trở nên có khả năng ra quyết định và tạo giá trị khác trước.

12. Một doanh nghiệp thực sự “digital” cần thay đổi điều gì?

Có thể nhìn theo 5 lớp:

Lớp	Câu hỏi
People	Con người có kỹ năng và cách làm việc mới không?
Process	Quy trình có được thiết kế lại không?
Data	Dữ liệu có thể sử dụng và kết nối không?
Technology	Công nghệ có giải quyết đúng vấn đề không?
Infrastructure	Hệ thống có đủ nền tảng để vận hành và mở rộng không?

Nếu thiếu một hoặc nhiều lớp, transformation có thể bị giới hạn.

Đặc biệt, cơ sở hạ tầng và tích hợp thường trở thành giới hạn khi hệ thống bắt đầu mở rộng.

13. Góc nhìn kinh tế: chuyển đổi số cuối cùng phải tạo ra giá trị

Đây là một điểm rất quan trọng.

Chuyển đổi số không nên được đánh giá bằng:

“Doanh nghiệp đã mua bao nhiêu phần mềm?”

Mà nên được đánh giá bằng những câu hỏi như:

• Chi phí có giảm không?
• Năng suất có tăng không?
• Thời gian xử lý có giảm không?
• Chất lượng dịch vụ có tăng không?
• Khách hàng có được phục vụ tốt hơn không?
• Quyết định có nhanh hơn không?
• Doanh nghiệp có thể mở rộng mà không tăng chi phí tương ứng không?
• Có mô hình doanh thu mới không?

Nói cách khác:

CHUYỂN ĐỔI SỐ → NĂNG LỰC → NĂNG SUẤT → SỰ CẠNH TRANH → GIÁ TRỊ

Đó là lý do series này không xem chuyển đổi số đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà đặt nó trong mối quan hệ với năng suất, năng lực cạnh tranh, mô hình kinh doanh, hạ tầng và phát triển kinh tế.

14. Điều ít người nhìn thấy: chuyển đổi số tạo ra nhu cầu hạ tầng mới

Khi nền kinh tế số phát triển, opportunity không chỉ nằm ở những ứng dụng mà người tiêu dùng nhìn thấy.

Phía sau một dịch vụ số có thể là:

Kết nối → Dữ liệu → Trung tâm dữ liệu → Đám mây → An ninh mạng → AI/Phần mềm → Tích hợp → Ứng dụng ngành → Doanh nghiệp → Người tiêu dùng

Đây là toàn bộ chuỗi giá trị số được xác định trong kiến trúc của series.

Vì vậy, khi nói:

“Cơ hội của chuyển đổi số”

không nên chỉ nghĩ đến startup ứng dụng.

Cơ hội còn có thể nằm ở:

• hạ tầng số;
• data center;
• cloud;
• cybersecurity;
• data;
• system integration;
• AI infrastructure;
• industry solutions;
• digital services;
• nguồn nhân lực.

Đây là lớp cơ hội thường ít được nhìn thấy khi người ta chỉ nhìn vào “app” hoặc “AI”.

15. Chuyển đổi số ở Việt Nam: câu chuyện lớn hơn công nghệ

Việt Nam đã đặt chuyển đổi số vào cấp độ chương trình quốc gia.

Quyết định 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Chương trình xác định ba trụ cột lớn gồm Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời đặt chuyển đổi số trong mối quan hệ với hoạt động của Chính phủ, doanh nghiệp và người dân.

Tiếp đó, Quyết định 411/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Điều này cho thấy một điều quan trọng:

Chuyển đổi số ở Việt Nam không còn chỉ là câu chuyện “doanh nghiệp có muốn ứng dụng công nghệ hay không”. Nó đã trở thành một phần của câu chuyện phát triển kinh tế và xã hội.

Nhưng cũng cần phân biệt:

Chính sách đặt ra hướng đi không có nghĩa mọi cơ hội kinh doanh hay đầu tư đều tự động trở thành khả thi.

Giữa:

Chính sách → Thị trường → Đầu tư → Thực hiện

vẫn còn rất nhiều điều kiện phải được chứng minh.

Đó sẽ là câu chuyện của những bài sau trong series.

16. ĐIỀU GÌ LÀ HIỂN NHIÊN?

Công nghệ đang thay đổi cách chúng ta làm việc.

Điều đó đã quá rõ.

Nhưng:

ĐIỀU GÌ ÍT RÕ RÀNG HƠN?

Điều ít rõ hơn là:

Khi cách làm việc thay đổi trên quy mô lớn, cấu trúc của nền kinh tế cũng có thể thay đổi.

Doanh nghiệp cần hạ tầng mới.

Người lao động cần kỹ năng mới.

Ngành nghề thay đổi.

Mô hình kinh doanh thay đổi.

Nhu cầu vốn thay đổi.

Thậm chí cấu trúc đầu tư cũng có thể thay đổi.

Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ tạo ra technology opportunity.

Nó có thể tạo ra:

cơ hội hạ tầng + cơ hội kinh doanh + cơ hội đầu tư + cơ hội nguồn nhân lực.

17. NHỮNG GÌ CHÚNG TA ĐÃ HỌC

Sau bài đầu tiên, có thể giữ lại 7 ý quan trọng:

1. Chuyển đổi số không đồng nghĩa với mua công nghệ.

2. Số hóa, tin học hóa và chuyển đổi số là những cấp độ khác nhau.

3. Công nghệ là yếu tố thúc đẩy, không phải toàn bộ chuyển đổi.

4. Data chỉ có giá trị khi có khả năng biến dữ liệu thành quyết định và hành động.

5. Con người + Quy trình + Dữ liệu + Công nghệ + Hạ tầng phải được nhìn như một hệ thống.

6. Chuyển đổi số cuối cùng phải tạo ra năng lực tốt hơn: năng suất, chất lượng, tốc độ, khả năng mở rộng hoặc giá trị mới.

7. Khi chuyển đổi số mở rộng, câu chuyện không còn chỉ nằm trong ngành công nghệ. Nó bắt đầu liên quan tới hạ tầng, vốn, năng lượng, nhân lực, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia.

METAHOME GÓC NHÌN

Công nghệ chỉ là điểm bắt đầu. Sự chuyển đổi thực sự xảy ra khi công nghệ làm thay đổi cách giá trị được tạo ra.

Từ góc nhìn của MetaHome, điều đáng quan tâm không chỉ là công nghệ nào đang xuất hiện, mà là công nghệ đó đang tạo ra nhu cầu mới nào về hạ tầng, vốn, doanh nghiệp, nhân lực và các dự án có khả năng triển khai tại Việt Nam.

Bởi cuối cùng, câu hỏi quan trọng không phải là:

“Chúng ta có công nghệ gì?”

mà là:

“Chúng ta có thể làm được gì tốt hơn nhờ công nghệ đó?”

TIẾP THEO LÀ GÌ?

Nếu đã hiểu chuyển đổi số là gì, câu hỏi tiếp theo quan trọng hơn là:

Tại sao nó lại quan trọng đến vậy?

Từ một chiếc điện thoại, một giao dịch ngân hàng, một đơn hàng thương mại điện tử cho tới một nhà máy, một bệnh viện hay cả một nền kinh tế — chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi nào mà chúng ta có thể nhìn thấy, và những thay đổi nào còn chưa nhìn thấy?

Đó sẽ là câu chuyện của DAY 2:

TẠI SAO CHUYỂN ĐỔI SỐ QUAN TRỌNG?

Từ một chiếc điện thoại đến cả nền kinh tế.